Helpt een gepersonaliseerd boek een kind bij het leren lezen?

Het bewijs in het kort

Het meeste wat bekend is, komt van Natalia Kucirkova en haar collega’s, die gepersonaliseerde boeken al zo’n tien jaar onderzoeken, en van één overzicht van de Britse National Literacy Trust. Bij elkaar:

• Kinderen vinden ze leuker. Peuters lachen en praten meer bij een boek dat over hen gaat. Dat komt in alle studies terug.
• Sommige kinderen leerden er meer woorden uit. In één studie met een gedrukt boek leerden kinderen nieuwe woorden beter als die in de gepersonaliseerde delen van het verhaal stonden.
• Niet elke studie vond winst. Een digitaal gepersonaliseerd boek gaf geen verschil in woorden leren, en een verhaal waarin alleen de naam van het kind stond, hielp kinderen het niet beter te begrijpen.
• De studies zijn klein. Zeven gezinnen, achttien kinderen, zesentwintig ouder-kindparen. Het overzicht van de leesstichting noemt het bewijs veelbelovend en “relatively small scale”, en Kucirkova zelf schrijft dat er te weinig studies zijn om het zeker te weten.

Het eerlijke antwoord is dus: misschien, een beetje, voor sommige dingen, en niemand heeft laten zien dat een gepersonaliseerd boek van een kind een betere lezer maakt. Wat de studies wel laten zien, is dat een boek over het kind een boek is dat het kind wil openslaan, en dat is niet niks.

Wat de studies vonden

Betrokkenheid, bij peuters. Kucirkova, Messer en Whitelock (2013) keken thuis mee bij zeven ouders die drie boeken deelden met hun kind van 12 tot 33 maanden: een boek over het kind, een vergelijkbaar boek dat dat niet was, en het lievelingsboek. Kinderen en ouders glimlachten en lachten duidelijk vaker bij het gepersonaliseerde boek, en er werd meer bij gepraat dan zelfs bij het lievelingsboek. Zeven gezinnen is heel weinig, en dit mat plezier, niet leren.

Nieuwe woorden, rond 4 jaar. Kucirkova, Messer en Sheehy (2014) lazen 18 kinderen, gemiddeld 3 jaar en 10 maanden, twee keer hetzelfde prentenboek voor, met een week ertussen. Het boek had gepersonaliseerde stukken en gewone, met onbekende woorden in allebei. Bij de latere tests wisten de kinderen meer van de woorden uit de gepersonaliseerde stukken dan van die uit de gewone. Het is één boek en een kleine groep, en het vergelijkt delen van hetzelfde boek, maar het is het duidelijkste leerresultaat dat er is.

Meer praten. In een tweede studie van hetzelfde team praatten 35 kleuters meer en langer als ze gepersonaliseerde boeken deelden. Het meeste wat ze zeiden, ging over henzelf, en dat doet ertoe, zie hieronder.

Wat ze niet vonden

Geen winst bij een digitaal boek. Kucirkova en collega’s (2021) keken naar 26 moeders die met hun kind van 3 of 4 jaar een boek op een scherm lazen, met pagina’s met de naam, een foto, het lievelingsspeelgoed en het lievelingseten van het kind. Er was geen verschil in woorden leren tussen de gepersonaliseerde en de gewone pagina’s. Het artikel legt de nadruk op de ouder, en op het belang van ouders die verder gaan dan het kind zelf: praten over de andere personages, niet alleen over het kind.

Alleen de naam is niet genoeg. Kruse, Faller en Read (2021) lazen kleuters een verhaal voor over delen, met of zonder de naam van het kind erin. De naam erin zetten hielp kinderen niet de les van het verhaal te begrijpen, en ze deelden er niet meer door. Kucirkova schrijft voor ouders hetzelfde: een gepersonaliseerd boek hielp kinderen niet de moraal van een verhaal te begrijpen.

Waarom het zou kunnen werken, en het addertje

De meest waarschijnlijke verklaring voor de positieve resultaten, en de verklaring waar de cijfers over betrokkenheid naar wijzen, is aandacht: een kind let beter op bij een verhaal over zichzelf, en een woord dat je tegenkomt terwijl je oplet, onthoud je beter. Dat is onze lezing, niet iets wat de studies testten, maar het past erbij, en het verklaart ook het addertje. Een kind dat helemaal in zichzelf opgaat, praat over zichzelf. Kucirkova noemt het het “me, me, me”-probleem: het praten dat gepersonaliseerde boeken opleveren, gaat vooral over het eigen leven van het kind, niet over het verhaal of de andere mensen erin.

Haar antwoord is niet om ze te vermijden, maar om ze af te wisselen: boeken over het kind naast boeken over andere kinderen, andere gezinnen en andere plekken.

Namen en letters: het sterkere bewijs

Het stevigste bewijs bij deze vraag gaat helemaal niet over gepersonaliseerde boeken. Het gaat over de eigen naam van het kind, en het is ouder en breder:

• Kinderen leren de letters van hun eigen naam eerder dan andere letters (Justice en collega’s, 2006, bij 339 vierjarigen).
• Ze kennen de naam van hun eigen beginletter beter dan die van elke andere letter (Treiman en Broderick, 1998).
• In een onderzoek van een jaar bij kinderen van 3 t/m 5 jaar ging de naam kunnen schrijven samen met het alfabet kennen, en kwam ongeveer 40 procent van de letters die kinderen uit zichzelf schreven uit hun naam (Bloodgood, 1999). Dat onderzoek mat verbanden, geen oorzaken.

Een boek dat de naam van het kind gebruikt om letters te leren, bouwt dus op de best onderbouwde bevinding, niet op de meest hoopvolle. Dat is iets anders dan een verhaal met een naam erin geplakt, en het is het verschil om op te letten. De eigen naam leren herkennen heeft de spelletjes die er thuis gebruik van maken.

Zo lees je er een dat het helpt

Wat de studies suggereren, in de praktijk:

• Lees het samen. In elke studie las een volwassene het boek met het kind, dus dat is het enige gebruik waar het bewijs over gaat; geen enkele studie testte een kind dat alleen las. Een gepersonaliseerd boek dat op de plank staat, is gewoon een boek met een naam voorop.
• Praat verder dan het kind. Wijs de andere personages aan, vraag wat ze doen en hoe ze zich voelen. Dat is het deel van de ouder dat de onderzoekers van 2021 eruit lichten.
• Gebruik de naam ergens voor. Wijs hem aan, zoek de eerste letter ergens anders op de pagina, spel hem. Een naam die alleen versiering is, leert niets.
• Houd het één van de vele. Eén boek over het kind, tussen veel boeken over iedereen.

Gepersonaliseerde boeken voor kinderen behandelt de soorten die er zijn, de bedenkingen over foto’s en gegevens, en wanneer er een de moeite waard is. Het gepersonaliseerde boek dat wij maken, is een schrijfboek en geen verhaal: het gebruikt de naam voor de letterpagina van de eerste letter en voor de naam die het kind leert schrijven. Geen studie heeft een gepersonaliseerd schrijfboek getest, en dat beweren we ook niet.

Bronnen

• Bloodgood, J. W. (1999). What’s in a name? Children’s name writing and literacy acquisition. Reading Research Quarterly, 34(3), 342 t/m 367.
• Justice, L. M., Pence, K., Bowles, R. B., en Wiggins, A. (2006). An investigation of four hypotheses concerning the order by which 4-year-old children learn the alphabet letters. Early Childhood Research Quarterly, 21(3), 374 t/m 389.
• Kruse, E., Faller, I., en Read, K. (2021). Can reading personalized storybooks to children increase their prosocial behavior? Early Childhood Education Journal, 49(2), 273 t/m 282.
• Kucirkova, N. (2020). Read this before you fall for a personalised book. OpenLearn, The Open University.
• Kucirkova, N. (2021). The educational power (and the limits) of personalized children’s books. Scientific American.
• Kucirkova, N., Gattis, M., Spargo, T. J., Seisdedos de Vega, B., en Flewitt, R. (2021). An empirical investigation of parent-child shared reading of digital personalized books. International Journal of Educational Research, 105, 101710.
• Kucirkova, N., Messer, D., en Sheehy, K. (2014). Reading personalized books with preschool children enhances their word acquisition. First Language, 34(3), 227 t/m 243.
• Kucirkova, N., Messer, D., en Sheehy, K. (2014). The effects of personalisation on young children’s spontaneous speech during shared book reading. Journal of Pragmatics, 71, 45 t/m 55. De bevindingen zoals het overzicht van de National Literacy Trust ze weergeeft.
• Kucirkova, N., Messer, D., en Whitelock, D. (2013). Parents reading with their toddlers: the role of personalization in book engagement. Journal of Early Childhood Literacy, 13(4), 445 t/m 470.
• Picton, I. (2017). Personalised print books and family literacy outcomes: a literature review. National Literacy Trust.