Het eerste woord dat een kind wil schrijven, is de eigen naam, en dat is ook het goede eerste woord. Vier stappen van de naam herkennen tot hem zelf schrijven, wanneer je begint, en of het NOOR of Noor moet zijn.
Waarom de naam eerst komt
Van alle woorden die een kind kan leren schrijven, is de eigen naam het woord dat het het vaakst zal schrijven. Het kind weet al wat het betekent, het wil het schrijven, en meestal is het het kortste. De naam staat bij de kapstok, op tekeningen, op verjaardagskaarten en op de deur van de slaapkamer. Het is het eerste woord waar een school om vraagt. En het is het woord dat van een rij overgetrokken letters schrijven maakt: een kind dat de eigen naam heeft geschreven, heeft iets gemaakt wat iets zegt.
De naam is dus de moeite waard om apart te leren, vroeg, naast het alfabet en niet erna. Een kind hoeft geen zesentwintig letters te kennen om er vier te schrijven.
Wanneer je begint
Een kind is toe aan de eigen naam als het een potlood met de vingers vasthoudt in plaats van in een vuist, een lijn van stip naar stip kan trekken en dan stopt, en de eigen naam herkent als het die ziet. Bij de meeste kinderen is dat ergens tussen 3 en 4 jaar. Interesse is het andere teken. Een kind dat vraagt ‘wat staat daar?’, of dat iets op een tekening krabbelt en zegt dat het zijn naam is, is eraan toe, hoe oud het ook is.
Vóór dat alles kan het kind de naam leren zonder potlood, en dat hoort ook zo. Herkennen komt eerst.
Stap 1: herkennen
Zet de naam op plekken waar het kind hem ziet, in grote duidelijke letters: op de deur van de slaapkamer, op een beker, op de koelkast, op de la met sokken. Wijs hem aan en zeg hem. Spel hem hardop met de namen van de letters, niet met de klanken. Het kind gaat de naam schrijven, en de namen zijn wat het zal zeggen tijdens het schrijven.
Maak er daarna een zoekspel van. Schrijf de naam op een kaartje en drie andere namen op drie andere kaartjes, en vraag welke van het kind is. Knip de letters los en laat het kind ze weer op volgorde leggen, met de hele naam op een kaartje om mee te vergelijken. Magneetletters op de koelkast, die de naam spellen en die het kind kan omgooien en opnieuw kan leggen. Een kind dat de eigen naam uit vier kan kiezen en de letters op volgorde kan leggen, is toe aan een potlood.
Stap 2: overtrekken
Schrijf de naam groot, met een stip waar elke letter begint, en laat het kind hem overtrekken. Zeg de namen van de letters terwijl het kind trekt: ‘N, o, o, r’. Groot betekent echt groot: letters van een inch hoog (2,5 centimeter), op een regel met een bovenlijn en een onderlijn. De hand van een kind van 3 jaar blijft niet binnen een kleine regel, en dat moet je ook niet vragen.
Trek elke letter op de goede manier over, vanaf de stip, met de lijnen in de goede volgorde. Op dit moment leert het kind de route door elke letter van de eigen naam, en die route neemt het de rest van zijn leven. Het loont dus om die goed te krijgen. Een letter zonder stip en pijl trekt een kind over zoals het wil, en dat is meestal van onderaf.
Twee of drie keer overtrekken per dag is genoeg. Meer is een ritje dat het kind niet meer nodig heeft.
Stap 3: naschrijven
Schrijf de naam op de bovenste regel en laat de regel eronder leeg. Het kind schrijft de eigen naam onder de jouwe, letter voor letter, en kijkt daarbij naar het voorbeeld. Lukt een letter niet, schrijf dan alleen die letter op de regel, laat het kind hem naschrijven en ga daarna verder.
Hier helpen een stippelnaam en een lichte naam, als je die wilt gebruiken: de naam in stippels om over te trekken, dan de naam in de lichtste lijn die je kunt trekken, dan de lege regel. Elke stap geeft het kind een beetje meer van het werk, en de sprong van de overgetrokken naam naar de lege regel is geen afgrond meer. Een gepersonaliseerd schrijfboek drukt precies dit af: de eigen naam van het kind als voorbeeld, met een stip op elke letter, en rijen eronder die vervagen.
Reken erop dat de eerste nageschreven namen enorm zijn, ongelijk en soms in spiegelbeeld. Zo ziet een eerste naam eruit bij een kind van 3,5 jaar. Prijs dat het er staat en verbeter nog niets, behalve het beginpunt van een letter die van de verkeerde kant wordt getekend.
Stap 4: zelf schrijven
Dek het voorbeeld af en vraag om de naam. De eerste keer ontbreken er letters of staan ze in de verkeerde volgorde. Het kind heeft de beweging voor elke letter, maar onthoudt de volgorde nog niet. Zeg de namen van de letters op volgorde terwijl het kind schrijft, en binnen een paar dagen komt de volgorde vanzelf.
Geef de naam daarna een plek. De hoek van elke tekening. Een etiket op een pot. Een kaart voor opa of oma. De deur van de slaapkamer, over de gedrukte naam heen. Een kind dat de eigen naam met een reden schrijft, schrijft hem twintig keer per week zonder dat iemand erom vraagt, en dat is meer oefening dan welk werkblad ook.
Hoofdletters of kleine letters: NOOR of Noor?
Een kind van 3 jaar dat de eigen naam in hoofdletters schrijft, doet niets fout. Er zijn goede redenen waarom hoofdletters voor een jonge hand eerst komen: ze bestaan uit rechte lijnen en eenvoudige bogen, ze beginnen allemaal bovenaan, en het zijn de letters die het kind bij de kapstok ziet. NOOR bij een kind van 3 is prima.
Maar een school schrijft de naam als Noor, een hoofdletter gevolgd door kleine letters, en een kind van 5 dat nog NOOR schrijft, leert dat in het eerste trimester af. De naam moet dus van vorm veranderen zodra het kind de kleine letters erin kan vormen, en dat is bij de meeste kinderen tussen 4 en 5 jaar. Leer de eerste letter vanaf het begin als hoofdletter, en de rest als kleine letters zodra het kind die kleine letters kan schrijven. Dan staat de naam in de vorm die de school gebruikt, en hoeft het kind hem niet opnieuw te leren.
Is de naam lang, of zit er een lastige letter in, begin dan toch met hoofdletters en zet de lastige letter als laatste om naar een kleine letter. Eerst hoofdletters of kleine letters? geeft de uitgebreide redenering, en de volgorde waarin de kleine letters het makkelijkst zijn.
De twee fouten
Beginnen met de hele naam, voornaam en achternaam. Een voornaam van vier of vijf letters is een woord. Een voornaam met achternaam is een zin, en een kind van 3 jaar heeft nog geen zin in zich. De achternaam kan wachten tot het kind de voornaam zonder nadenken zelf schrijft, en dat is meestal een jaar later.
De vorm verbeteren vóór het beginpunt. Een S in spiegelbeeld, een a die niet sluit, een y zonder staart: allemaal normaal, en met oefenen verdwijnt het vanzelf. Het enige wat het waard is om vroeg te verbeteren, is een letter die op de verkeerde plek begint, want dat wordt een route, en een route verander je moeilijk. Kijk waar het potlood neerkomt, niet hoe de letter eruitziet als het potlood weer omhooggaat.
De naam als het boek
Alles hierboven kan met een potlood en een vel papier, en dat hoort ook zo. Wat een gepersonaliseerd schrijfboek toevoegt, is dat de naam er overal in staat: in de titel op de kaft, in de hoek van elke pagina, op de naampagina als voorbeeld met een startstip op elke letter, en op het diploma aan het eind. Het kind leert geen letters uit het boek van iemand anders met de eigen naam voorop. Het boek gaat over het kind, en het woord dat het kind het vaakst ziet in de maanden dat het ermee bezig is, is het woord dat het leert schrijven.
Het gepersonaliseerde boek van Boek 1 staat beschreven op de pagina het gepersonaliseerde boek, met de kinderen waaruit je kunt kiezen, en gepersonaliseerde boeken voor kinderen zegt wat het onderzoek vond over boeken zoals dit. Voor het potlood heeft de eigen naam leren herkennen twaalf spelletjes voor stap 1. Voor de rest van het alfabet, in de volgorde waarin een kleine hand het leert, geeft hoe je een kleuter letters leert schrijven de zeven stappen, en wanneer leren kinderen letters schrijven? zegt wat je op elke leeftijd kunt verwachten.
