Gepersonaliseerde boeken voor kinderen: wat ze doen, en wanneer ze helpen

Wat een gepersonaliseerd boek is

Elk boek dat voor één kind gemaakt is, met iets van dat kind erin. In de praktijk zijn er vier soorten, en het helpt te weten welke je bekijkt, want ze doen verschillende dingen.

• Naamverhalen. De naam van het kind is het verhaal: elke letter van de naam is een hoofdstuk, een dier of een personage, en het boek spelt de naam over de pagina’s uit. Ze gaan over de naam zelf.
• Heldenverhalen. Een standaardverhaal waarin het kind de hoofdpersoon is, bij naam, getekend om erop te lijken uit een reeks uiterlijken, of soms naar een foto. Het avontuur is voor elk kind hetzelfde; de held niet.
• Alfabet- en eerste-woordenboeken. Een ABC of een eerste woordenboek met de naam van het kind erin, vaak op de pagina van de eerste letter.
• Werkboeken en doeboeken. Een boek om in te schrijven of te tekenen, met de naam van het kind in de opdrachten: op de kaft, op de pagina van de eerste letter, als het woord om over te trekken. Het onze is er een.

Een vijfde soort telt nauwelijks: een gewoon boek met de naam op de kaft of op een sticker voorin. Een leuk detail, meer niet, en het onderzoek hieronder suggereert dat de naam alleen heel weinig doet.

Wat het onderzoek zegt

Minder dan de reclame suggereert, en meer dan niets. Het meeste komt van Natalia Kucirkova en haar collega’s, en de studies zijn klein:

• Kinderen zijn meer betrokken. Peuters en hun ouders glimlachten, lachten en praatten meer bij een gepersonaliseerd boek dan bij een vergelijkbaar gewoon boek, en praatten meer dan bij het lievelingsboek van het kind (Kucirkova, Messer en Whitelock, 2013, zeven gezinnen).
• Sommige nieuwe woorden werden beter geleerd. Kinderen van ongeveer 4 jaar leerden onbekende woorden beter uit de gepersonaliseerde delen van een gedrukt boek dan uit de gewone delen (Kucirkova, Messer en Sheehy, 2014, 18 kinderen).
• Maar niet altijd. Een digitaal gepersonaliseerd boek gaf geen verschil in woorden leren (Kucirkova en collega’s, 2021, 26 moeders met hun kind), en een verhaal met alleen de naam van het kind erin hielp kinderen niet de moraal te begrijpen (Kruse, Faller en Read, 2021).

Het overzicht van de Britse National Literacy Trust noemt het bewijs veelbelovend maar kleinschalig, en Kucirkova vat het zelf samen met: er zijn te weinig studies om het zeker te weten. Helpt een gepersonaliseerd boek een kind bij het leren lezen? bespreekt elke studie, wat ze vergeleek en wat ze vond.

Het stevigste bewijs in de buurt gaat over de eigen naam van het kind, niet over gepersonaliseerde boeken: kinderen leren de letters van hun naam eerder dan andere letters, en kennen hun eigen beginletter het best. Op die bevinding kan een gepersonaliseerd boek het eerlijkst bouwen.

Waarom kinderen er dol op zijn

Elke ouder die er een gaf, heeft het gezien: het kind vindt de eigen naam op de kaft en zoekt hem dan op elke pagina. Een boek over het kind is een boek dat het wil openslaan, en nog eens, en in de jaren dat samen een boek lezen nog een gewoonte moet worden, doet dat ertoe.

Er is ook iets eenvoudigers. Een jong kind ziet zichzelf zelden in de boeken om zich heen: een personage met de eigen naam, het eigen haar, de eigen bril. Een boek waarin dat wel zo is, zegt dat het kind in boeken hoort. Dat deel van personalisatie meet het onderzoek het minst, en merken ouders het meest.

Wanneer het helpt

Leg je de studies en de ervaring naast elkaar, dan doet een gepersonaliseerd boek het meest als drie dingen kloppen.

De personalisatie doet iets. De naam wordt gebruikt, niet alleen gedrukt. In een naamverhaal leert het kind dat de naam uit letters bestaat, op volgorde. In een alfabetboek krijgt de eerste letter een eigen pagina. In een werkboek is de naam het woord dat het leert overtrekken en dan schrijven. In een heldenverhaal dragen de naam en het uiterlijk het verhaal, in plaats van een pagina te versieren die zonder hen hetzelfde was. Vraag bij elk boek: wat zou je missen als de naam eruit ging? Is het antwoord niets, dan is het een trucje.

Je leest het samen. In elke studie las een volwassene het boek met het kind, dus samen lezen is het enige gebruik waar het bewijs over gaat. Een gepersonaliseerd boek is een uitnodiging om samen te gaan zitten, en het levert alleen iets op als iemand die aanneemt.

Het is één boek tussen vele. Het kind hoort zichzelf in sommige boeken te zien, en andere mensen in de meeste. Kucirkova noemt het risico “me, me, me”: een kind dat opgaat in een verhaal over zichzelf, praat over zichzelf, en een plank met boeken over andere kinderen draait dat naar buiten.

Wanneer het een trucje is

• De naam is het enige wat verandert. Een standaardverhaal met een naam erin. Het kind vindt het leuk om de naam te zoeken, en dat is het hele effect.
• Het verhaal is zwak. Een gepersonaliseerd boek blijft een boek. Is het verhaal met de naam van een ander kind niet de moeite waard, dan met die van jouw kind ook niet.
• Het is voor de volwassene. Sommige gepersonaliseerde boeken zijn eigenlijk herinneringen voor ouders: het geboortegewicht, het ziekenhuis, de datum. Mooi, en geen kinderboek.
• Het is te jong of te oud. Een verhalenboek met lange tekst voor een kind van 2, of een eerste ABC voor een kind van 6, wordt niet het goede boek omdat de naam erin staat.

De bedenkingen

Foto’s en gegevens. Kucirkova wijst op iets waar de meeste kopers niet aan denken: makers van gepersonaliseerde boeken verzamelen gegevens van kinderen, vaak een foto en een geboortedatum, en ouders vragen zelden wat ermee gebeurt. Lees voordat je een foto van je kind uploadt wat de maker ermee doet en hoe lang. Een boek dat het kind tekent uit een reeks uiterlijken heeft helemaal geen foto nodig.

Uiterlijken zijn hokjes. Een boek dat je kind tekent uit een menu van uiterlijken, stopt het in een hokje: een haarkleur, een huidskleur, jongen of meisje. Zo werkt bijna elk getekend gepersonaliseerd boek, het onze ook, en het is een echte grens. Een kind dat niet in het menu past, wordt de dichtstbijzijnde keuze. Is het uiterlijk belangrijk voor je, bekijk de keuzes dan voordat je bestelt.

De nadruk op zichzelf. Al gezegd, en het is het twee keer zeggen waard: wissel het af met boeken over anderen.

Is het de moeite waard?

Een gepersonaliseerd boek kost meer dan een vergelijkbaar gewoon boek, vaak een stuk meer, omdat het per exemplaar gemaakt en gedrukt wordt. Of dat de moeite waard is, hangt af van waarvoor het is.

• Als cadeau vaak wel. Het is het cadeau dat een kind onthoudt, en dat jaren later nog in de kast staat. Wat schrijf je in een boek voor een kind? heeft ideeën voor de opdracht, die voor de helft bepaalt of het bewaard blijft.
• Als weg naar lezen, deels. Niet omdat de naam lezen leert, maar omdat een boek dat een kind wil openslaan, opengeslagen wordt. Lees het samen, en gebruik de naam ergens voor.
• Om letters en de naam te leren, ja, als het ervoor gemaakt is. Dit is het gebruik dat het bewijs het best onderbouwt: de naam is het woord dat een kind als eerste leert, en de letters ervan de eerste letters.
• Als vervanging van gewone boeken, nee. Eén tussen vele.

Wat je checkt voordat je bestelt

1. Wat er gepersonaliseerd is. Alleen de naam, de naam en het uiterlijk, of de inhoud? Kijk naar de voorbeeldpagina’s, niet naar de kaft.
2. Waar de naam voor dient. Een les, een verhaal of een sticker?
3. De leeftijd. Past het boek bij het kind van nu, niet bij het kind van volgend jaar?
4. De uiterlijken. Wordt het kind getekend, zijn er keuzes die erop lijken, met een bril als het er een draagt?
5. Wat ze vragen. Een voornaam en een uiterlijk, of een foto en een geboortedatum? Wat wordt bewaard, en hoe lang?
6. De proef. Goede makers laten je het hele boek zien voordat ze het drukken, zodat een verkeerd gespelde naam het kind nooit bereikt.
7. De tijd. Een boek op bestelling kan twee weken of langer duren. Voor een verjaardag, Sinterklaas of Kerstmis: bestel op tijd.

Vragen die ouders stellen

Vanaf welke leeftijd? Ze passen bij de jaren van ongeveer 2 tot 6, als een kind leert dat de eigen naam een geschreven woord is, en blij is als het hem vindt. Onder de 2 wordt een boek vooral gekauwd; boven de 6 leest een kind boeken over iedereen, en daar gaat het om.

Verhalenboek of werkboek? Een verhalenboek is om samen te lezen. Een werkboek is om te doen: overtrekken, schrijven, tekenen. Veel gezinnen hebben van allebei een. Voor een kind dat naar school gaat, leert een werkboek met de eigen naam erin het eerste woord dat het daar moet schrijven. Je kind de eigen naam leren schrijven heeft de stappen die zo’n boek volgt.

Voelt een broer of zus zich buitengesloten? Vaak wel. Een boek over het ene kind is een boek dat niet over het andere gaat. Veel ouders geven allebei een eigen boek, of geven het tweede kind het zijne op de eigen verjaardag.

Moet het kind de eigen naam eerst kunnen herkennen? Nee, maar het maakt het leuker. De eigen naam leren herkennen heeft twaalf manieren om er te komen.

Waar het onze past

Wij maken gepersonaliseerde exemplaren van twee van onze schrijfboeken, elk gemaakt voor één kind: Boek 1, Ready! Lijnen & letters, voor kinderen van 3 t/m 5 jaar, en Boek 2, Set! Letters & cijfers, voor 4 t/m 6 jaar. Allebei zijn ze van de werkboeksoort. De naam staat in de titel op de kaft, onder aan elke pagina, op de letterpagina van de eerste letter, als het woord om over te trekken op de oefenpagina’s, en op een pagina die het kind leert hem te schrijven. Het kind in het boek kies je uit een reeks uiterlijken, jongens en meisjes, met of zonder bril. We vragen een voornaam, het uiterlijk, of het kind een bril draagt, en een opdracht als je die wilt: geen foto en geen geboortedatum. Je ziet een proef van het hele boek voordat het gedrukt wordt. De rest van het boek is het gepubliceerde schrijfboek, met dezelfde pagina’s en dezelfde schrijfvolgorde.

Geen van beide is een verhalenboek, en geen van de studies hierboven testte een boek zoals deze. Waar ze op bouwen, is de naam: het eerste woord dat een kind schrijft, gemaakt van de eerste letters die het leert. Het gepersonaliseerde boek laat de uiterlijken zien, de prijs en hoe bestellen werkt.

Bronnen

• Bloodgood, J. W. (1999). What’s in a name? Children’s name writing and literacy acquisition. Reading Research Quarterly, 34(3), 342 t/m 367.
• Justice, L. M., Pence, K., Bowles, R. B., en Wiggins, A. (2006). An investigation of four hypotheses concerning the order by which 4-year-old children learn the alphabet letters. Early Childhood Research Quarterly, 21(3), 374 t/m 389.
• Kruse, E., Faller, I., en Read, K. (2021). Can reading personalized storybooks to children increase their prosocial behavior? Early Childhood Education Journal, 49(2), 273 t/m 282.
• Kucirkova, N. (2020). Read this before you fall for a personalised book. OpenLearn, The Open University.
• Kucirkova, N. (2021). The educational power (and the limits) of personalized children’s books. Scientific American.
• Kucirkova, N., Gattis, M., Spargo, T. J., Seisdedos de Vega, B., en Flewitt, R. (2021). An empirical investigation of parent-child shared reading of digital personalized books. International Journal of Educational Research, 105, 101710.
• Kucirkova, N., Messer, D., en Sheehy, K. (2014). Reading personalized books with preschool children enhances their word acquisition. First Language, 34(3), 227 t/m 243.
• Kucirkova, N., Messer, D., en Whitelock, D. (2013). Parents reading with their toddlers: the role of personalization in book engagement. Journal of Early Childhood Literacy, 13(4), 445 t/m 470.
• Picton, I. (2017). Personalised print books and family literacy outcomes: a literature review. National Literacy Trust.
• Treiman, R., en Broderick, V. (1998). What’s in a name: children’s knowledge about the letters in their own names. Journal of Experimental Child Psychology, 70(2), 97 t/m 116.